Ekologia | Samorząd | Administracja | Prawo | Finanse
Wielkość czcionki: a A

04.04.2010Fitoremediacja - naturalna metoda usuwania zanieczyszczeń środowiska


W dzisiejszych czasach coraz większym problemem jest nie tylko zanieczyszczenie środowiska, ale przede wszystkim walka z nim oraz usuwanie jego skutków.

Jednym z naturalnych sposobów usuwania zanieczyszczeń, niestety jeszcze nie praktykowanym w Polsce na dużą skalę jest fitoremediacja.




Co to jest fitoremediacja?

Fitoremediacja to proces usuwania lub detoksykacji zanieczyszczeń ze środowiska za pomocą roślin wyższych.


Rośliny są jedyną grupą organizmów wyższych, które z powodzeniem opanowały środowiska silnie skażone zarówno metalami ciężkimi jak i związkami organicznymi. W zubarnizowanym terenie mieszkańcy są stale narażeni na toksyczny wpływ szeregu zanieczyszczeń. Poziom zagrożenia wielokrotnie podnoszą elementy ciągów komunikacyjnych jak skrzyżowania, przystanki komunikacji miejskiej czy ukształtowanie terenu (wzniesienia).
W takich miejscach gatunki i odmiany roślin charakteryzujące się dużymi zdolnościami do fitoremediacji, powinny być w pierwszej kolejności proponowane do nasadzeń.

Rośliny wykorzystywane do fitoremediacji
powinny wytwarzać dużą masę, zrzucać corocznie liście, których wielkość pozwala na łatwe wygrabianie oraz powinny dobrze znosić cięcie umożliwiające coroczne usuwanie zanieczyszczeń nagromadzonych w drewnie.

Fitoremediacja obejmuje następujące procesy:

  • fitoekstrakcję
  • fitodegradację
  • rizofiltrację
  • fitostabilizację

Fitoekstrakcja polega na usuwaniu zanieczyszczeń organicznych i nieorganicznych (w tym metali ciężkich) z gleby, wody i powietrza w wyniku pobierania przez rośliny i ich akumulację. Rośliny wykorzystywane do fitoekstrakcji są zbierane po zakończeniu okresu wegetacji i poddawane procesowi utylizacji.

Pierwszym pierwiastkiem, do którego użyto metody fitoekstrakcji był kadm. Wśród roślin można znaleźć tzn. hiperakumulatory- czyli rośliny zdolne do akumulowania w swoich tkankach znacznych ilości metali ciężkich, np. tasznik Thlapsi caerulescens gromadzi do 600mg Zn na kg suchej masy, gorczyca sarepska Brassica juncea stosowana jest do  oczyszczania skażonego rtęcią środowiska po byłej fabryce lamp jarzeniowych, Sebertia accuminata potrafi zakumulować nikiel w ilości do 25% swojej suchej masy.

Fitodegradacja to wykorzystywanie roślin do degradacji związków organicznych. Degradacja stosowanych w rolnictwie pestycydów, głównie herbicydów oraz związków ropopochodnych i trotylu. Często porównywana do biodegradacji, w której organizmami żywymi usuwającymi zanieczyszczenia organiczne na drodze przemian metabolicznych są rośliny.

Przykładem rośliny wykorzystywanej do fitodegradacji jest rabarbar Rheum palmatum, który stosuje się do degradacji produktów odpadowych fabryk produkujących syntetyczne barwniki oraz morwa czarna Morus nigra jako roślina pionierska na terenach skażonych awaryjnymi wyciekami ropy naftowej.

Fitostabilicja to ograniczanie biodostępności zanieczyszczeń w środowisku poprzez zmianę jego właściwości lub pobranie i zatrzymanie w tkankach roślin wieloletnich. Rośliny wykorzystywane do fitostabilizacji zapobiegają przemieszczaniu się zanieczyszczeń do wód gruntowych oraz przedostawania się ich do powietrza.

Fitostabilizacja stosowana jest na terenach:

  • dawnych kopalń odkrywkowych,
  • składowisk odpadów i osadów z oczyszczalni ścieków,
  • pasów zieleni wokół zakładów przemysłowych,
  • obszarów intensywnej działalności gospodarczej człowieka.

Rizofiltracja polega na absorpcji i adsorpcji zanieczyszczeń z wody i ścieków przez korzenie roślin, np. hiacynt wodny Echhornia crassipes, rzęsa wodna Lemna mino.

Zjawisko fitoremediacji można wykorzystać również w warunkach domowych. Rośliny stosowane do fitoremediacji w mieszkaniach pochłaniają:
  • tlenek węgla
  • tlenek azotu
  • nikotynę
  • formaldehyd wydzielający się z niektórych mebli

Rośliny stosowane do fitoremediacji w mieszkaniach to m.in.:

  • Filodendron pnący Philodendron scandens,
  • Figowiec benjamiński Ficus Benjamina,
  • Zielistka Chlorophytum comosum,
  • Wężownica gwinejska Sansevierria trifasciata.

Planując nowe nasadzenia miejskich terenów zieleni, ogrodów przydomowych czy nawet roślin doniczkowych w naszych mieszkaniach czy na balkonach warto wykorzystać rośliny pochłaniające zanieczyszczenia, aby spełniały one nie tylko funkcje estetyczne, ale również oczyszczały środowisko, w którym żyjemy.

mgr inż. Anna Hostyńska
Uniwersytet Rolniczy w Krakowie
Katedra Botaniki i Fizjologii Roślin


Autor: mgr inż. Anna Hostyńska



Najnowsze artykuły w tej kategorii

W dzisiejszych czasach problem zmian klimatycznych i emisji dwutlenku węgla spędza sen z powiek wielu uczonym. Tymczasem rozwiązanie jest w zasięgu...
Co roku czujemy to we własnych portfelach – rachunki za energię, Coraz wyższe. Polityczne wiry, które objęły Ukrainę, sytuacji na pewno nie...
Zdecydowaną większość energii zużywaną w budownictwie stanowi ciepło -- wykorzystywane do utrzymania temperatury w pomieszczeniach (ogrzewania) oraz...