Nowelizacja ustawy o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu wprowadza szereg nowych instrumentów prawnych, które mają skrócić procedury przy usuwaniu zniszczeń powstałych w wyniku działania żywiołów oraz zapobiec powstawaniu kolejnych szkód. Wiele z nich dotyczy sfery gospodarki nieruchomościami, a także planowania przestrzennego w gminie.

W dniu 6 sierpnia 2010 r. Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 149, poz. 996, dalej jako nowelizacja). Ustawodawca rozszerzył znacznie definicję legalną odbudowy (znowelizowany art. ustawy z dnia 11 sierpnia 2001 r. o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu, Dz. U. z 2001 r. Nr 84, poz. 906 ze zm., dalej jako ustawa o odbudowie). Wraz z wejściem w życie nowelizacji odbudowa możliwa będzie w całości lub w części w dotychczasowym miejscu, bądź w innej lokalizacji na terenie tej samej gminy, wskazanej w aktach planistycznych. Ta druga opcja dopuszcza również możliwość powstania obiektu o wymiarach innych niż obiekt, który uległ zniszczeniu bądź uszkodzeniu.

Odbudowa obiektów w dalszym ciągu możliwa będzie po dokonaniu zgłoszenia, bądź, jeżeli nie są spełnione przesłanki określone w art. 7 ust. 1 ustawy o odbudowie, po uzyskaniu pozwolenia na budowę. Niemniej, zgłoszenie odbudowy obiektu budowlanego w innej lokalizacji (o tych samych bądź innych wymiarach) wymagać będzie dołączenia projektu budowlanego. Dalsze zaostrzenie wymogów przewiduje znowelizowany art. 8 ust. 2a ustawy o odbudowie: jeżeli odbudowywany w innej lokalizacji obiekt wymagać będzie przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko oraz może potencjalnie znacząco wpływać na obszar Natura 2000, organ administracji architektoniczno-budowlanej nałoży (w drodze decyzji) obowiązek uzyskania pozwolenia na budowę.
Jeżeli dla odbudowy wymagane jest uzyskanie pozwolenia na budowę, podmiot zainteresowany musi złożyć odpowiedni wniosek z dołączonym projektem budowlanym. Co ważne: odbudowa obiektu w tej samej lokalizacji może być uznana za przedsięwzięcie mogące znacząco oddziaływać na środowisko, jeżeli nie zostaną zachowane dotychczasowe parametry techniczne określone projektem budowlanym lub inną dokumentacją techniczną (art. 9 ust. 2a ustawy o odbudowie).

Najważniejszą zmianą wprowadzaną przez nowelizację jest nałożenie na gminy obowiązku podjęcia konkretnych działań w celu odbudowy zniszczonych terenów. Działania te przyjmują formę:
• Wyznaczenia obszarów, na których nastąpiło zniszczenie bądź uszkodzenie obiektów budowlanych, a odbudowa obiektów odbywać się może na określonych warunkach (art. 13a ustawy o odbudowie)
• Wyznaczenia obszarów, na których obowiązuje zakaz budowy nowych budynków, odbudowy oraz rozbudowy, przebudowy i nadbudowy już istniejących (art. 13c ustawy o odbudowie)
• Uchwalenia miejscowego planu odbudowy obiektów budowlanych (art. 13d ustawy o odbudowie)
• Wpisu w szczególnym trybie do rejestru terenów zagrożonych ruchami masowymi ziemi oraz terenów, na których występują te ruchy – prowadzonego przez starostę (art.13b ustawy o odbudowie).