Niedawno sto procent uczniów Zespołu Szkół w wiejskiej gminie Trzyciąż nie zdało egzaminu maturalnego, chociaż średnia ogólnopolska to 25 proc. Pokazuje to pilną konieczność zmian w systemie edukacji na wsi. Coraz częściej o dochodach uzyskiwanych przez ludność rolniczą decyduje nie infrastruktura gospodarstwa, lecz wykształcenie i kompetencje. Istotnym wsparciem dla podnoszenia kwalifikacji rolniczych powinny stać się szkolenia zawodowe finansowane ze środków unijnych.  

- Młodzież ze środowisk wiejskich jest gorzej wykształcona i ma niższe aspiracje edukacyjne, niż młodzi ludzie z miast - wynika z raportu Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego Uniwersytetu Warszawskiego. A przecież poziom wykształcenia mieszkańców obszarów wiejskich odgrywa znaczącą rolę w procesie ich rozwoju.  

Duże dysproporcje w stosunku do miast
Można zatem uznać, że wciąż wykształcenie wyższe i średnie na obszarach wiejskich jest swego rodzaju „dobrem rzadkim”. Potwierdzają to dane Ministerstwa Rolnictwa. Wciąż blisko 38% mieszkańców wsi ma zaledwie pełne wykształcenie podstawowe. Obecnie co piąty mieszkaniec miasta posiada wykształcenie wyższe, zaś na wsi, tylko co czternasty. Na wsi większa niż w mieście jest również skala wykluczenia społecznego. O ile ponad połowa mieszkańców wsi nigdy nie korzystało z internetu, to w mieście jedynie jedna trzecia.

W Raporcie Polska 2030 przygotowanym przez Zespół Doradców Strategicznych Prezesa Rady Ministrów zarówno kapitał ludzki, jak i kapitał społeczny wskazane zostały jako kluczowe obszary warunkujące poprawę warunków życia na wsi. A zatem, realny wzrost kapitału ludzkiego obszarów wiejskich zależny będzie od jakości oferty edukacyjnej adresowanej do jej mieszkańców.

Niedostateczny poziom  wykształcenia mieszkańców wsi
Jednym z szeregu niekorzystnych  zjawisk występujących na wsi jest  wciąż niedostateczny poziom  wykształcenia ludności. Posiadane  przez mieszkańców obszarów  wiejskich kwalifikacje (a niekiedy ich  brak) stanowią jedną z   ważniejszych barier do  przezwyciężania bezrobocia i  ożywienia gospodarczego. Dodać  do  tego można niski poziom  edukacji początkowej, który często wskazywany jest jako jedna z barier ograniczających rozwój przedsiębiorczości na wsi w stosunku do obszarów miejskich. W wyniku zmian społeczno-ekonomicznych, które miały i mają miejsce w kraju, różnice między wsią a miastem jeszcze bardziej pogłębiły się. Przyczyn tego zjawiska należy upatrywać także w barierach występujących w systemie oświaty na wsi.  

Co jest receptą?
W Unii Europejskiej, co trzeci rolnik uzyskuje dodatkowe dochody z pracy zarobkowej poza gospodarstwem rolnym. W Polsce również ponad 30% osób mieszkających na wsi to tzw. osoby wielozawodowe. Nabywanie przez mieszkańców wsi dodatkowych umiejętności i kwalifikacji zawodowych wpływać będzie zatem na podnoszenie ich jakości życia. Realizowane powinny być działania na rzecz wzmocnienia kompetencji kluczowych wśród uczniów szkół rolniczych w Polsce. Przede wszystkim inicjatywność i przedsiębiorczość. Ale też umiejętność porozumiewania się w językach obcych, kompetencje informatyczne i umiejętności techniczne potrzebne do rozwoju gospodarstwa rolnego. Edukacja młodzieży wiejskiej w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej na obszarach wiejskich, również w sferze pozarolniczej, wykorzystanie funduszy unijnych i nowoczesnych technologii. Wykorzystanie w tym celu powinny zostać fundusze europejskie w ramach środków wspólnotowej polityki rolnej, jak również dostępne w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PO Kapitał Ludzki.  

30 mln euro na szkolenia zawodowe
Istotnym wsparciem dla podnoszenia kwalifikacji rolniczych są środki unijne Europejskiego Funduszu na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich dostępne w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Mechanizmem umożliwiającym rolnikom oraz właścicielom  lasów korzystanie ze szkoleń zawodowych dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie. Na ten cel do końca 2013 roku wydatkowanych zostanie 30 mln euro. Szkolenia stanowią uzupełnienie programów obowiązujących w szkołach rolniczych i leśnych. Działanie to ma na celu doskonalenie zawodowe rolników i posiadaczy lasów, prowadzące do restrukturyzacji i modernizacji rolnictwa, zwiększenia konkurencyjności i dochodowości działalności rolniczej lub leśnej oraz do spełnienia odpowiednich norm krajowych i UE. Aktualnie trwa już trzecia edycja konkursów dla podmiotów realizujących szkolenia rolnicze.